OHAL KHK’sıyla Görevinden Çıkarılanlara Tazminat Hakkı

OHAL KHK’sıyla doğrudan kamu görevinden çıkarılıp başka bir OHAL KHK’sıyla görevine iade edilenlerin tazminat talebinde bulunamayacaklarına dair düzenleme iptal edildi.

Anayasa Mahkemesi’nin 03/06/2025 tarih 2025/134 Esas 2025/114 Karar sayılı olup Resmi Gazete’nin 11/08/2025 tarihli 32983 sayısında yayımlanan kararına göre, olağanüstü hâl kanun hükmünde kararnamesi (OHAL KHK) ile doğrudan kamu görevinden çıkarılıp başka bir OHAL KHK’sıyla görevine iade edilenlerin herhangi bir tazminat talebinde bulunamayacaklarına dair yasal düzenleme Anayasa’nın 40.maddesine aykırı görülerek iptal edildi.

Söz konusu kanun hükmünün uygulanmasına dair önüne gelen davada “7150 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun’un 2.maddesinin (1) numaralı fıkrasının beşinci cümlesi”nin Anayasa’nın 2., 36., 40. ve 125. Maddelerine aykırı olduğu kanaatine varan idare mahkemesi konuyu norm denetimi yolu ile Anayasa Mahkemesi’ne taşıdı.

İptali istenilen ve Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilen “7150 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun’un 2.maddesinin (1) numaralı fıkrasının beşinci cümlesi” aşağıdaki şekilde idi;

“İade hükümleri

MADDE 2- (1) Ekli (2) sayılı listede yer alan kişiler, ilgili kanun hükmünde kararnamenin kabulüne ilişkin kanunun eki listelerin ilgili sıralarından çıkarılmıştır. İlgili kanun hükmünde kararnamenin kabulüne ilişkin kanunun hükümleri, bu fıkrada belirtilen kişiler bakımından tüm hüküm ve sonuçlarıyla birlikte ilgili kanun hükmünde kararnamenin yayımı tarihinden geçerli olmak üzere ortadan kalkmış sayılır. Söz konusu personelden bu maddenin yürürlük tarihinden itibaren on gün içerisine göreve başlamayanlar çekilmiş sayılır. Bu kapsamda göreve başlayanlara, kamu görevinden çıkarıldıkları tarihten göreve başladıkları tarihe kadar geçen süreye tekabül eden mali ve sosyal hakları ödenir. Bu kişiler, kamu görevinden çıkarılmalarından dolayı herhangi bir tazminat talebinde bulunamaz. Bu personelin görevlerine iadesi, kamu görevinden çıkarıldıkları tarihte bulundukları yöneticilik görevi dışında öğrenim durumları ve kazanılmış hak aylık derecelerine uygun kadro ve pozisyonlara atanmak suretiyle de yerine getirilebilir. Bu maddeye ilişkin işlemler ilgili bakanlık ve kurumlar tarafından yürütülür.

(2) Ekli (3) sayılı listede yer alan kişiler, ilgili kanun hükmünde kararnamenin kabulüne ilişkin kanunun eki listenin ilgili sıralarından çıkarılmıştır. İlgili kanun hükmünde kararnamenin kabulüne ilişkin kanunun hükümleri, bu kişiler bakımından tüm hüküm ve sonuçlarıyla birlikte ilgili kanun hükmünde kararnamenin yayım tarihinden geçerli olmak üzere ortadan kalkmış sayılır. Bu fıkraya ilişkin işlemler ilgili bakanlık ve kurumlar tarafından yürütülür.”

Anayasa Mahkemesi iptali istenilen kanun maddesine ilişkin 03/06/2025 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantında başvuruya dair dosyada eksiklik bulunmadığını tespitle işin esasının incelenmesine karar vererek, yaptığı inceleme neticesinde yukarıda belirtilen yasal düzenlemede yer alan beşinci cümlenin Anayasa’ya aykırılığına karar verdi.

Kuralın, OHAL süresini aşacak biçimde uygulanmaya imkan vermekte olduğu yani olağanüstü hal süresiyle sınırlı bir düzenleme öngörmediği, bu nedenle kurala ilişkin incelemenin Anayasa’nın olağan dönem kuralları yönünden öngördüğü denetim rejimine göre yapılması gerektiği belirlendi.

Anayasa Mahkemesi daha önce 30/06/2022 tarih 2018/137 Esas 2022/86 Karar sayılı kararıyla OHAL KHK’sıyla doğrudan kamu görevinden çıkarılıp Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu tarafından görevine iade edilenlerin kamu görevinden çıkarılmalarından dolayı herhangi bir tazminat talebinde bulunmayacaklarını öngören hükmü iptal etmişti. Anılan kararda söz konusu hükmün, temel hak ve özgürlüklerinin ihlal edildiğini iddia eden kişilerin yetkili makamlara başvurmasını güvence altına alan Anayasa’nın 40.maddesinde düzenlenen etkili başvuru hakkı çerçevesinde incelenmesi gerektiği belirtildikten sonra kamu makamlarının hukuka aykırı fiilleri nedeniyle maddi ve manevi yönden zarara uğradığını iddia eden bireylere zararlarının giderilmesi için idari ve yargısal mercilere başvurma imkanının tanınmasının Anayasa’nın 40.maddesinin bir gereği olduğu ifade edilmişti.

30/06/2022 tarihli karar ile yukarıda belirtilen komisyon tarafından görevine iade edilenlere uğramış oldukları maddi ve manevi zararlar yönünden dava yolunu açan Anayasa Mahkemesi, göreve iade edilenlerin kamu görevinden çıkarılmalarından dolayı herhangi bir tazminat talebinde bulunmayacaklarının öngörülmesiyle bu kişilerin tedbir işleminin haksız uygulanmasından dolayı uğrayabilecekleri maddi ve manevi zararları giderme imkanının ortadan kaldırıldığı, kamu makamlarının hukuka aykırı uygulamaları nedeniyle zarara uğradığını iddia eden kişilere dava açma imkanı tanınmamasının, devletin kişinin maddi ve manevi varlığına yönelik müdahalelere karşı etkili giderim mekanizmasını sağlama yükümlülüğüyle bağdaşmadığını ifade ederek hükmün Anayasa’nın 40.maddesine aykırı olduğuna ve iptaline karar vermiştir.

Bu kez ise aynı doğrultuda olduğu tespit edilen “7150 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun’un 2.maddesinin (1) numaralı fıkrasının beşinci cümlesi” yönünden yapılan başvuruya dair inceleme neticesinde yukarıda tespiti yapılan karardan ayrılmayı gerektirir bir durum bulunmadığı kanaatine varan Anayasa Mahkemesi, başvuruya ilişkin yasal düzenlemenin Anayasa’nın 40.maddesine aykırı olduğunu belirterek iptaline karar vermiştir.

Netice itibariyle söylemek gerekir ise;

Anayasa Mahkemesi norm denetimi olarak önüne gelen başvurular neticesinde, kamu görevlilerinin olağanüstü hâl kanun hükmünde kararnamesi (OHAL KHK) ile doğrudan kamu görevinden çıkarılmasının ardından, ister Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu tarafından ve isterse olağanüstü hâl kanun hükmünde kararnamesi (OHAL KHK) ile yeniden görevine iade edilmeleri durumunda, bu kişilerin maddi ya da manevi zarara uğramış olmaları halinde tazminat başvurusunda bulunmalarının önündeki yasal düzenlemelerin Anayasa’nın 40.maddesine aykırı olduğuna hükmetmiştir.

Av. Büşra TEKSÖĞÜT